Page 17 -

‹MLA (YAZIM) KILAVUZU 17
24. Büyük Ünlü Uyumuna Ayk›r› Durumlar
Kimi Türkçe kelimelerin büyük ünlü uyumuna ayk›r›
düfltü¤ü görülür: anne, kardefl, hani, hangi, inanmak, elma,
fliflman... Say›lar› pek az olan bu gibi kelimelerden kimileri-
nin de eskiden büyük ünlü uyumuna uygun oldu¤u, sonra-
dan de¤iflti¤i bilinmektedir: anne (ana), elma (alma), hangi
(hengi), kardefl (kardafl, kar›ndafl)...
AÇIKLAMA 1: Yabanc› kökenli kelimelerde büyük ünlü
uyumu aranmaz: televizyon, otobüs, kitap, kalem, mek-
tup...
AÇIKLAMA 2: Birleflik kelimelerde büyük ünlü uyumu
ancak bu birleflik sözcü¤ü oluflturan bölümlerin kendi için-
de olabilir, bölümler aras›nda de¤il: arakesit (ara–kesit), ge-
cekondu (gece–kondu), ilkokul (ilk–okul), yüzbafl› (yüz–ba-
fl›)...
AÇIKLAMA 3: Büyük ünlü uyumuna ayk›r› kelimelerde
de ekler, sözcü¤ün, son ünlüsüne uyarak ince ya da kal›n
olur: anne–ye, kar–defl–lerimiz, hangi–si–nin; fliflman–l›k,
elma–lar›n›...
25. Büyük Ünlü Uyumuna Ayk›r› Ekler
-(i)mt›rak, -(i)yor, -ken (iken), -ki, -leyin ekleri büyük ün-
lü uyumuna uymaz: mavi-mt›rak, yeflil-imt›rak, geç-iyorlar-
m›fl, büyü-yor, koflar-ken, akflam-ki, yar›n-ki, akflam-leyin,
sabah-leyin...
AÇIKLAMA 1: (i)mt›rak ekinin-(i)m parças› ünlü uyumu-
na ba¤l›d›r: yeflil-imt›rak, k›z›l-›mt›rak, mor-umt›rak.
26. Yabanc› Kelimeler ve Büyük Ünlü Uyumu
Yabanc› kelimelerde büyük ünlü uyumu aranmaz. Bun-
lar›n kimilerinde bu uyum görülür, kimilerinde görülmez. Bu-
na karfl›l›k, yabanc› kelimelere getirilen Türkçe ekler, söz-
cü¤ün son ünlüsüne göre büyük ünlü uyumuna ba¤lan›r:
floför-ümüz, otobüs-lerden, kitap-lar›n›, hane-lerinin, tele-
vizyon-dan...