Page 19 -

‹MLA (YAZIM) KILAVUZU 19
nundaki (a) genifl ünlüsü darlaflarak (›) ya da (u); (e) genifl
ünlüsü de darlaflarak (i) ya da (ü) olur. Baflka bir deyiflle bu
durumlarda –yor’dan önce hep dar ünlüler kullan›l›r: bafl-l-
›-yor (bafl-l-a-yor de¤il), bafl-la-m›-yor (bafl-la-m-a-yor de-
¤il), yol-l-u-yor (yol-l-a-yor de¤il), söy-l-ü-yor (söy-l-e-yor
de¤il), bek-l-i-yor (bek-l-e-yor de¤il), bek-le-m-i-yor (bek-le-
m-e-yor de¤il)...
AÇIKLAMA 2: -(i)yor ekinin d›fl›nda, ünlüyle biten fiil kök
ya da gövdelerine (a) ya da (e) genifl ünlüleriyle bafllayan
ekler (-e, -en, -ecek, -erek) geldi¤inde, araya giren (y) ün-
süzün darlaflt›r›c› etkisine karfl›n, kök ya da gövdenin so-
nundaki genifl ünlüler de¤iflmez: ara-y-an (ar›-y-an de¤il),
bekle-y-ecek (bekli-y-ecek de¤il), oku-y-a-ma-y-an (oku-ya-
m-›-y-an de¤il), söyle-y-erek (söyli-y-erek de¤il), anla-y-a-
ma-y-acak (anl›-y-a-m-›-y-acak de¤il), dile-y-e-dur-sun (dili-
y-e-dursun de¤il)...
AÇIKLAMA 3: “Demek” ile “yemek” fiillerinden, bundan
önceki aç›klamada s›ralanan eklerle türeyen kelimelerdey-
se, (y) ünsüzünün darlaflt›r›c› etkisi imlada da gösterilir: di-
y-e (de-y-e de¤il), di-y-en (de-y-en de¤il), di-y-elim (de-y-
elim de¤il), di-y-ecek (de-y-ecek de¤il), di-y-erek (de-y-erek
de¤il), yi-y-en (ye-y-en de¤il), yi-y-eler (ye-y-eler de¤il), yi-
y-ecek (ye-y-ecek de¤il), yi-y-erek (ye-y-erek de¤il)...
AÇIKLAMA 4: Yabanc› kelimelerde küçük ünlü uyumu
aranmaz: kompozisyon, kronoloji, doktor, otomobil, profe-
sör, televizyon...
AÇIKLAMA 5: Birleflik kelimelerde küçük ünlü uyumu
aranmaz: büyükbaba, çörekotu, güvenoyu...
AÇIKLAMA 6: Kimi ünlemlerde küçük ünlü uyumu aran-
maz: oho, öhö...
30. Ünlülerin Kullan›l›fl›
Yukar›dan beri büyük ve küçük ünlü uyumuyla ilgili ola-
rak s›ralanan kurallara göre, Türkçe kelimelerde ünlülerin
kullan›l›fl› flöyle özetlenebilir: