Page 36 - TÜRK İSLAM MEDENİYETİ TARİHİ

20 Giriş

olan Hun Türklerinin önemli bir yeri vardır. Zira bilindiği gibi,
Hunlar, tarihe geçen en eski Türk topluluklarından biri olup,
Türkçe konuşan, örf ve âdetleriyle kendilerine has ve diğer gö-
çebe kavimlerinden farklı, atlı kültüre sahip bir Türk topluluğu ve
devleti olarak kabul edilmektedir. Hunlardan sonra, Orta As-
ya’da, tarihte Türk adını taşıyan ilk Türk devleti olan Göktürk-
ler, Ötüken merkezli bir devlet kurmuşlardır. Bu devlet de, Hun
Türklerinin hâkim olduğu Ötüken kültür ve medeniyet çevresin-
de doğmuştur.
Göktürkler, genel kabule göre, m. VI-VIII. yüzyıllarda Tür-
kistan adı verilen Orta Asya’nın mukadderâtını elinde tutmuş-
lardır. Onlardan günümüze gelebilen ve Türk tarihinin de en
önemli kaynakları ve medeniyet eserleri arasında sayılan Orhun
âbideleri, Ötüken kültür ve medeniyet çevresinin ürünüdür Uy-
gurlar. Göktürklerden sonra da, İslâm’dan öncesi Orta Asya Türk
Kültür ve Medeniyetini sürdüren Türk topluluklarının belli
başlılarındandır.
İslâmî dönemde de, Orta Asya’daki ilk Müslüman Türk dev-
letleri arasında yer alan Karahanlılar ve Gazneliler’i takiben tarih
sahnesine çıkan Büyük Selçuklu Devleti, Türklüğün ve do-
layısıyla Müslüman Türk kültür ve medeniyetinin Mâverâünnehr,
Horasan, İran, Azerbaycan ve Anadolu gibi geniş bir coğrafyaya
yayılmasını sağlamıştır.

Öte yandan bilindiği gibi Hazar denizinin kuzeyinde yerleş-
miş olan İtil (Volga) Bulgar Hanlığı da, bunlardan önce İslâm’ı
kabul eden ilk Türk devletidir. Yine İslâmî devirde, beylik veya
büyük devlet olarak, Türkistan’da veya Anadolu’da kurulan bü-
tün Türk siyâsi teşekkülleri; Anadolu, Balkanlar ve Akdeniz çev-
resinde Müslüman Türk kültür ve medeniyeti kapsamında
maddî-mânevî sayısız eser meydana getirmişlerdir. İşte bütün bu
Türk devletleri tarafından vücûda getirilen -maddî ve manevî
mâhiyetteki- bu eserlerin ele alınıp tanınması, incelenmesi Türk