Page 45 - TÜRK İSLAM MEDENİYETİ TARİHİ

Türk Arap Münasebetleri ve Türkler’in İslâm’ı Kabulleri 29

dağlarının kuzeyinde Hazar Türk Kağanlığı bulunuyordu. Böy-
lece Müslüman Araplar, doğudaki Türklerden önce, Hazar Türk-
leriyle karşı karşıya geldiler ve hatta savaştılar.
Kaynaklardaki bilgilere göre, bir ara Hazar Türkleri ile Müs-
lümanlar arasında anlaşma vâki oldu. Bununla beraber, hicrî 22
(Miladi 643) yılında, büyük çapta olmasa da, yine de Türkler
Müslüman Araplarla mücadeleye giriştiler.
Kısaca ifade etmeye çalıştığımız gibi, söz konusu iki bölgede
vukû bulan karşılaşmaların daha Hz. Ömer devrinde olduğunu
hatırlarsak, Müslüman Araplar ile Türkler’in mücadelelerinin ve
münasebetlerinin, İslâm’ın doğuşundan sonraki ilk çeyrek asırda
başladığını söyleyebiliriz.

Öte yandan kaynaklarda Hz. Ömer’in şehit edilmesinden son-
ra Horasan ve Toharistan’da Müslüman Araplara karşı geniş
kapsamlı bir ayaklanmanın ortaya çıktığı ve hatta bazı önemli
şehirlerin geri alındığı bildirilmektedir.

Bu sebeple 30/650-651 yılını izleyen birkaç yıl içinde Abdul-
lah b. Âmir’in komutasındaki Müslüman Araplar tekrar karşı
hücûma geçerek elden çıkmış olan yerleri yeniden fethetmişler-
dir. Söz konusu bölgelerde yaşayan Türkler’in de, fiilen bu mü-
cadelelere katıldıkları yine tarihî kaynaklarda belirtilmektedir.

Diğer taraftan, aynı şekilde Kafkasya bölgesinde, Müslüman-
lar ile Hazarlar arasında ilk ciddî çarpışma, h. 32/m. 652-653
yılında olmuştur. Müslüman Araplar, bu çarpışmada büyük
zâyiat vermişlerdir, hatta komutan Abdurrahman b. Rebia da
şehitler arasındaydı. Bu mağlubiyetten sonra bu bölgede Araplar
ile Hazarlar arasında bir müddet çarpışmanın yaşanmadığı gö-
rülmektedir.
Çünkü zaten iç karışıklıklar sebebiyle, Hz. Osman’ın son
yılları ile Hz. Ali döneminde, Müslüman Araplar tarafından,
Türkler ile komşu olunan bölgelere gereken önem verilememiş